ร่างนโยบายเกี่ยวกับสบ่่ดําา (Jatropha curcas L.)
รายละเอียดเกี่ยวกับสบู่ดําาโดยยูอ และบทบาทสําาคัญในการเป็ นพืชพลังงานอยู่ใน
สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (สปป.ลาว)
กสิกรรม)
LIRE (ศ่นย์ค้นคว้า – ทดลองด้านพลังงานทดแทน) และ LEAP (โครงการสูงเสริม
โดย Rietzler J., Vilavong S., Gailard L., Jordan M., Bormann M., Miclaus N.
__________________________
1. บทนํา า
จุดประสงค์ของการรูางนโยบายฉบับน
ก็เพื่อสรุปเกี่ยวกับระบบการพัฒนาทางด้านการ
ปล่กสบู่ดําาในปั จจุบัน โดยเฉพาะสภาพการทางด้านการปล่กสบู่ดําาอยู่ในสปป.ลาว ในรูางนโยบายดังกลูาว
นี้พวกเราจะได้นําาเสนอบางปั ญหา เชูน ข้อม่ลพื้นฐาน และประวัติความเป็ นมาของประเทศ, ข้อม่ลเกี่ยว
กับสบู่ดําา (Jatropha curcas L.,) คําากลูาวขานด้านอุตสาหกรรมการผลิตนํา้ ามันชีวภาพ (Bio-diesel) จาก
นํา้ ามันสบู่ดําาในปั จจุบันและสิ่งตูาง ๆ ทีมีสูวนเกี่ยวพันกับสบู่ดําา และความสามารถของสบู่ดําา คําากลูาวขาน
ดังกลูาวจะได้ถ่กนํา ามาประเมินและพิจารณาโดยละเอียด บนพื้นฐานประสบการณ์ 3 ปี ใน สปป.ลาว ของ
LIRE และขูาวสารที่เกี่ยวกับปั ญหาดังกลูาว ในการศึกษาครังนี้ LIRE ได้ทําาการลงสําารวจภาคสนาม และ
เก็บข้อม่ลเกี่ยวกับสภาพการในปั จจุบันของผ้่ประกอบการขนาดเล็ก
ด้วยเหตุผลที่วูา
สบูดําาได้ถ่ก
พิจารณาให้เป็ นพืชเอนกประสงค์ (สามารถนํา ามาใช้ในหลาย ๆ จุดประสงค์) ทีมงานของพวกเราจึงได
พิจารณา และตัดสินใจที่จะนํา าเสนอแตูเพียง 3 ประเด็นดังน
สบูดําา ในการเป็ นพืชเศรษฐกิจ
สบูดําา ในการเป็ นพืชพลังงานเพื่อนํา าใช้เชิงในการผลิตนํา้ ามันชีวภาพ
สบูดําา สําาหรับการผลิตไฟฟ้ าในชนบท
ประเด็นตูาง ๆ ทีกลูาวมาข้างต้นนัน พวกเราจะทบทวนกันถึงจุดดีและจุดอูอน พร้อมกัน
นี้พวกเรายังจะนํา าเสนอเกี่ยวกับระดับของการยอมรับ
และการพัฒนาด้านการตลาด
ยิ่งไปกวูานัน
เนื่องจากวูาหลาย ๆ โครงการได้พิจารณามาวูา สบู่ดําาเป็ นพืชที่เหมาะสมที่จะสูงเสริมให้เป็ นพืชเศรษฐกิจ
พวกเราจึงจะนํา าเสนอปั ญหาที่เดูน ๆ และท้าทายชาวกสิกรรมของลาวในปั จจุบัน หลังจากนันพวกเราจะ
ได้กําาหนดบางชูองทาง และโอกาสเพื่อการยอมรับ และการพัฒนาการปล่กสบู่ดําาอยู่ใน สปป.ลาว ไว้ใน
รูางนโยบายฉบับดังกลูาวน
ประวัติความเป็ นมาของ สปป.ลาว โดยย่อ
ทะเล
สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว
ซึ่งตังอยู่ใจกลางของทวีปอินโดจีน
โดยเฉพาะพลังงานไฟฟ้ านํา้ าตก
(สปป.ลาว)
เป็ นประเทศที่ไมูมีชายแดนติดกับ
รายรับอันดับแรกของประเทศได้มาจากทรัพยากรธรรมชาต
ในปั จจุบัน สปป.ลาว ได้รับการพัฒนาและขยายตัวไปในทางทีดีข้ ึน
ทําาให้เกิดมีการเปลี่ยนแปลงใหมูไปในหลาย ๆ ด้านในทัวประเทศ อัตราการเจริญเติบโตของเศรษฐกิจ
(ผลิตภัณฑ์รวมยอดภายใน) อยู่ในระดับ 7.5% ในปี 2009
ในวาระของการประชุมใหญูแหูงชาติ ได้มีการกําาหนดยุทธศาสตร์วูาด้วยการลบล้างความ
ทุกข์ยาก และอัตราการเจริญเติบโตของเศรษฐกิจแหูงชาติ จุดประสงค์เพื่อปลดปลูอยประเทศออกจาก
บัญชีลายชื่อของบรรดาประเทศที่ถ่กจัดอันดับวูาเป็ นประเทศด้อยพัฒนา
โดยองค์การสหประชาชาต
(UN) ในปี 2020 เพื่อตอบสนองกับนโยบายดังกลูาวให้ทันตามกําาหนดเวลาที่กําาหนดไว้นัน รัฐบาลได้ทําา
ทุกวิถีทางเพื่อทําาให้ 90% ของพลเมืองได้มีไฟฟ้ าใช้ และ 100% ของพลเมืองได้ใช้น้ํา าสะอาด เทคโนโลย
ทางด้านพลังงานทดแทนได้ดึงด่ดความสนใจของรัฐบาลลาวเป็ นอยูางยิ่ง
นับตังแตูพลังงานทดแทนได
กลายมาเป็ นผลิตภัณฑ์ที่สามารถสูงออกได้ และทังสามารถนํา ามาใช้ภายในประเทศ เพื่อหยุดการนํา าเข้า
พลังงานจากตูางประเทศ
ร่ปภาพ ร้านจําาหนูายนํา้ ามันดีเซล และนํา้ ามันกาด อยู่ในเขตชนบท
ปั ญหาหนึ่งที่รัฐบาลลาวเอาใจใสู และกําาลังหาวิธีแก้ไขก็คือ การนํา าเข้านํา้ ามันจาก
ตูางประเทศ 100% ในเดือนพฤศจิกายน ปี 2008 ทูามกลางวิกฤตการนํา้ ามันที่มีราคาแพง รัฐบาลลาวได
รวบรวมกําาลังแรงเพื่อชูวยหาวิถีทางในการแก้ไขปั ญหาดังกลูาว โดยสูงเสริมให้มีการผลิตนํา้ ามันชีวภาพ
เพื่อนํา ามาใช้ภายในประเทศ
ในปั จจุบันเศรษฐกิจของประเทศลาวโดยสูวนใหญูแล้วเป็ นการลงทุนของตูางประเทศใน
แขนงตูาง ๆ เชูน พลังงานไฟฟ้ านํา้ าตก การทําาบูอแรู และการกูอสร้าง การผลิตกสิกรรมก็ถือได้วูาเป็ น
แขนงการหนึ่งที่นักลงทุนได้ให้ความสนใจ และก้าวเข้าลงทุนในแขนงดังกลูาว การผลิตกสิกรรมแบบ
ชูวยตนเองยังมีลักษณะเดิม โดยเฉพาะเป็ นการผลิตข้าว 30% ของผลิตภัณฑ์รวมภายใน และ 80% ของ
การประกอบอาชีพของประชาชนทังหมดในสปป.ลาว
เนื่องจากการประสบกับวิกฤตการทางด้านอาหาร
โลก นักลงทุนทังหลายได้เล็งเห็นความสามารถอันยิงใหญูในด้านการดําาเนินธุรกิจ ด้านการผลิตกสิกรรม
ใน สปป.ลาว ซึ่งในนันพวกเราได้ใสูพืชอาหาร พืชธัญญาหาร และพืชอุตสาหกรรม เป็ นต้น เชูน สําาลี มัน
ต้ม ไม้สัก ยางพารา และอื่น ๆ
พืชพลังงานที่สามารถนํา ามาใช้ในอุตสาหกรรมการผลิตนํา้ ามันชีวภาพ ก็ได้กลายมาเป็ นพืช
หนึ่งที่นักลงทุนได้ให้ความสนใจ และต้องการทีี่จะเข้ามาลงทุนใน สปป.ลาว ในปั จจุบันมีนักลงทุนจาก
หลาย ๆ ประเทศได้เข้ามาลงทุนในการปล่กสบูดําา เชูน จีน ไทย เวียดนาม เกาหลี อิตาลี ฝรังเศส และ
ญี่ปูุน ในขณะที่พวกเราลงสําารวจข้อม่ลจริงเพื่อประกอบเข้าในเอกสารฉบับนี้ พวกเราก็ได้พบวูาบรรดา
นักลงทุนตูางข้างต้นนันยังคงพบกับปั ญหาที่ยงยาก และมีสิ่งท้าทายหลายอยูางตูอกับผลิตข้าว
เชูน 1.
ร่ปแบบของการลงทุนที่ไมูเหมาะสม 2. ขาดความเข้าใจตูอสภาพของแตูละท้องถิ่นในลาว 3. ขาดการ
ศึกษา
และประสบการณ์ในด้านการปล่กสบู่ดําา
และ
4.
การคาดคะเนถึงผลได้รับเกินความเป็ นจริง
ยุทธศาสตร์ในการวางแผนการปล่ก และการดําาเนินธุรกิจ (ร่ปแบบการปล่ก และการทําาสัญญาผ่กพันรูวม
กับประชาชน) ยังพบกับข้อยูงยากหลายประการสูงผลให้ผลผลิตเมล็ดพันธ์ุสบู่ดําาไมูได้ตามความต้องการ
ประวัติความเป็ นมาของสบ่่ดําา
40 ป
สบูดําาถ่กจัดเป็ นไม้พูุมเตี้ยมีความส่งตั้งแต
5 – 7
เมตร
เนื้อไม้อูอนและมีอายุยืนถึง
มีถิ่นกําาเนิดในประเทศในแถบทวีปอเมริกากลางและอเมริกาใต้ เชูน ประเทศเม็กซิโก
และ
ปรากวัย ชาวโปรตุเกสได้นําาเอาสบู่ดําาเข้ามาในสูวนตูาง ๆ ของโลกในสูวนศตวรรษที่ 16 สบูดําาสามารถ
เกิดขึ้นได้ในดินที่มีสภาพความแห้งแล้ง และเป็้ นกรด สามารถนํา ามาขยายพันธ์ุได้แบบมีเพศ (ด้วยเมล็ด)
และไมูมีเพศ (ด้วยเนื้อเยื่อ) ต้นสบูดําาจะเจริญเติบโตโดยอาศัยรากแก้ว และรากที่แตกออกทางด้านลูาง
จําานวน 4 ราก รากแก้วจะเป็ นตัวชูวยด่ดเอานํา้ า และสารอาหารที่มีอยู่ในชันใต้ดินที่ลึกลงไป และยังคอย
ยึดเกาะลําาต้นไว้กับดิน รากที่แตกออกมาจากด้านลูางจะทําาหน้ าที่ชูวยปองกันการทะลายของหน้ าดิน
เดียวกัน)
ต้นสบู่ดําาจัดเป็ นพืชที่มีทง 2 เพศ อยู่ในต้นเดียวกัน (ดอกตัวผ้่และดอกตัวเมีย อยู่ในดอก
ั
ต้นสบูดําาจะสามารถให้ผลผลิตได้ประมาณ 1 – 3 ครังตูอปี ขึ้นอยู่กับประมาณนํา้ าฝน และ
อุณหภ่มิ ภายหลังที่ได้รับการผสมเกสรแล้วต้นสบูดําาจะให้ผลซึ่งจะรวมตัวอยู่เป็ นพวง ๆ เมล็ดของสบูดําา
ประกอบมีสารพิษ ชื่อวูา “phorbol esters และ curcin” ซึ่งสารพิษชนิดนี้เป็ นอันตรายเมื่อคน หรือสัตว
กินเข้าไปโดยที่ไมูผูานกระบวนการปรุงแตูง จนมาถึงปั จจุบันนี้ ยังไมูมีการพัฒนาเครื่องจักรสําาหรับการ
เก็บเกี่ยวผลผลิตสบู่ดําา
การเก็บผลผลิตของสบู่ดําายังคงใช้แรงงานกัน
ซึ่งมัันทําาให้เสียเวลา และ
แรงงาน เนื่องจากต้นสบู่ดําาจะให้ผลผลิตไมูพร้อมกัน เมล็ดสบูดําาประกอบมีน้ํา ามันประมาณ 30 – 40%
ซึ่งสามารถใช้แทนนํา้ ามันโดยใช้กับเครื่องจักรกลรอบตํา่า
หรือใช้เป็ นวัตถุดิบสําาหรับการผลิตเป็ นนํา้ ามัน
ชีีวภาพ (ไบโอดีเซล) ผลผลิตเมล็ดตูอต้นจะได้มากน้ อยเพียงใดนันขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อม, สายพันธ
และการจัดการที่เหมาะสม
ความสนใจกับการผลิตนํา้ ามันชีวภาพจากนํา้ ามันสบู่ดําา
หลังที่ได้มีการริเริ่มสูงเสริมการผลิตนํา้ ามันชีวภาพจากนํา้ ามันสบู่ดําา
ยกตัวอยูางเชูน เชูน Diamler Benz หรือ D1
ได้เริ่มต้นขึ้นในลาวปี 2005 ภาย
ในกลูุมนักธุรกิจที่มีช่ ือเสียงโดูงดัง
สบูดําาได้กลายมาเป็ นพืชที่ทุกคนให้ความสนใจเป็ นพิเศษ
หรือกลูาวได้วูา
“เป็ นไม้พูุม
มหัศจรรย์” ก็วูาได้ เหตุผลก็เพราะวูา สบู่ดําาสามารถเจริญเติบโตขึ้นได้ในพื้นที่ดินที่มความอุดมสมบ่รณ
ตํา่า และเป็ นชูองทางใหมูสําาหรับชาวกสิกรรมขนาดเล็กที่จะมีโอกาสในการสร้างรายรับ และจะได้มีโอกาส
ก้าวขึ้นมาเป็ น “ชาวกสิกรรมที่สามารถผลิตพลังงาน” ในทางตรงกันข้ามกับการเป็ นอันตรายตูอคนและ
สัตว์ สารพิษที่มีอยู่ในสูวนตูาง ๆ ของต้นสบู่ดําาทําาให้พวกมันถ่กพิจารณาวูาเป็ นพืชพลังงานที่หายาก และ
มีราคาถ่กกวูาพืชที่ให้น้ํา ามันชนิดอื่น ๆ
นํา้ ามันถัวเหลือง)
ความวิตกกังวลในด้านการใช้น้ํา ามันพืช (เชูน นํา้ ามันปาล์ม,
เป็ นวัตถุดินสําาหรับการผลิตนํา้ ามันชีวภาพได้เพิ่มส่งขึ้น
เนื่องจากราคานํา้ ามันดิบที่ได
จากพืชดังกลูาวได้เพิมส่งขึ้นตามราคาของอาหารในท้องตลาด ด้วยเหตุผลดังกลูาวนี้ นักลงทุนจึงมีความ
หวังวูาสบูดําาจะกลายเป็ นพืชพลังงานอันใหมู สําาหรับการผลิตนํา้ ามันชีวภาพที่สังคมยอมรับได้ ถ้าหากวูา
ต้นสบู่ดําาสามารถนํา ามาปล่กได้ในดินที่มีสภาพเสื่อมโทรม พวกมันก็จะกลายมาเป็ นพืชที่สามารถปล่กเพื่อ
การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
คําากล่าวขานเกี่ยวกับสบ่่ดําา
ในปั จจุบัน ผ้่ประกอบการอุตสาหกรรมจําานวนมากได้มีการกลูาวขานกันอยูางหลากหลาย
เกี่ยวกับสบู่ดําา พร้อมทังพิจารณาให้มีการใช้สบู่ดําาเชูนกับพืชเศรษฐกิจชนิดอื่น ๆ ในขณะเดียวกัน
คําากลูาวขานและการเริ่มใช้ดงกลูาวไมูเป็ นไปตามความเป็ นจริง โดยเฉพาะอยู่ในเงื่อนไขของ สปป.ลาว
ในเอกสารฉบับน
พวกเราได้สรุปและนํา าเสนอโดยยูอเกี่ยวกับสภาพปั จจุบันเกี่ยวกับคําากลูาวขานตูาง ๆ
นา ๆ ตูออุตสาหกรรมการผลิตนํา้ ามันชีวภาพจากนํา้ ามันสบูดําา และบางความร้่ และประสบการณ์ที่เดูน ๆ
ที่ LIRE ได้รับในระยะผูานมา ตลอดจนความวิตกกังวลเกี่ยวกับคําากลูาวขานตูาง ๆ ที่มีตูอสบู่ดําา
อย่างจะแจ้ง
คําากล่าวขานที่ว่า:
สบ่่ดําาเป็ นพืชที่สามารถปล่กเป็ นเศรษฐกิจ
สบูดําาไมูใชูพืชที่ได้รับการปรับปรุงพันธ
และสร้างรายได
และความสามารถทางด้านพันธุกรรมที่จะได้รับ
การปรับปรุง เพื่อให้สามารถนํา าไปปล่กได้ ในหลาย ๆ ท้องถิ่นยังไมูทันได้รับการค้นคว้า และยืนยัน
สําาหรับความพยายามในการปรับปรุงพันธ์พืชเศรษฐกิจชนิดอื่น ๆ ทู่ีสําาคัญ เชูน ข้าว สําาลี มันสําาปะหลัง
นันมีส่ง
จุดประสงค์หลักก็เพื่อใสูการปรับปรุงให้ได้สายพันธ์ุใหมูที่มคุณภาพดีข้ ึน
และทําาให้พวกมันม
ความเหมาะสมที่จะนํา าไปปล่กได้ในหลาย ๆ พื้นที่ ในปั จจุบันบริษทที่ดําาเนินธุรกิจในด้านการปรับปรุง
พันธ์ุพืชหลายแหูงได้กําาลังพยายามที่จะปรับปรุง และพัฒนาสายพันธ์ุสบู่ดําาให้มีจุดเดูนขึ้นมาในหลาย ๆ
ด้าน เชูน ทนทานตูอศัตร่พืช และเจริญเติบโตดี ถึงอยูางไรก็ตาม ความพยายามดังกลูาวแม้ต้องใช้เวลา
ยาวนานพอสมควร และการที่จะนํา าเอาเมล็ดพันธ์ุที่ได้รับการปรับปรุงไปปล่กก็ถือได้วูายังต้องใช้เวลาอีก
หลายปี บริษทที่ดําาเนินธุรกิจด้านการปรับปรุงพันธ์ทูี่มีบทบาทสําาคัญในปั จจุบันได้แกู วิิทยาศาสตร์พันธ
พืช และมหาวิทยาลัยวาเกนนิเก้นท์ ประเทศเนเธอร์แลนด
ในแตูละปี ของประเทศลาว
ความร้่เกี่ยวกับการขยายพันธ์ุสบู่ดําายังถือได้วูามีข้อจําากัด
LIRE ก็เป็ นอีกหนูวยงานหนึ่งที่กําาลังดําาเนินการศึกษาเกี่ยวกับการปรับปรุงพันธ์ุสบู่ดําา โดยการสร้างสวน
ทดลองขนาดเล็กเพื่อใช้เป็ นแหลูงขยายพันธ์ุสบู่ดําาที่นําามาจากทัวทุกแหูงของประเทศลาว แตูถึงอยูางไร
ก็ตาม โครงการดังกลูาวก็ยังคงดําาเนินไปในร่ปแบบเพื่อการศึกษาหาความร้่มากกวูาการที่จะสามารถผลิต
พันธ์ุใหมูออกมาได้ การดังกลูาวนอกจากจะใช้เวลาแล้วยังต้องใช้งบประมาณอยูางมากมายอีกด้วย
คําากล่าวขานที่ว่า : สบ่่ดําาสามารถนํา ามาปล่กในดินที่มีสภาพเสื่อมโทรม
สบูดําาสามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินที่มีสภาพความอุดมสมบ่รณ์ต่ําา แตูมันก็ยังคงต้องการ
สารอาหารในดินที่เหมาะสมเพื่อการเจริญเติบโต และการให้ผลผลิตที่ส่งกวูาเชูนเดียวกับพืชชนิดอื่น ๆ
ในแตูละปี ของประเทศลาว
ต้นสบูดําาถือได้วูาเป็ นพืชที่มีมานานแล้วซึ่งประชาชนนิยมนํา า
มาปล่กเพื่อทําาเป็ นรัว และบางครังก็ปล่กเป็ นพืชเศรษฐกิจ ถ้าจะอ้างถึงพืชเศรษฐกิจแล้ว ผลผลิตที่ส่งจะ
เป็ นสิ่งตัดสินวูาผ้่ประกอบการ ชาวกสิกรรมจะได้รับกําาไรหรือไมู ดังนัน ชาวกสิกรรมจึงต้องมีการเลือก
สถานที่ที่เหมาะสมสําาหรับการปล่กสบู่ดําา LIRE ได้ทําาการศึกษาค้นคว้าทดลองเกี่ยวกับพันธ์ุสบู่ดําาที่ปล่ก
ในพื้นที่ดินที่ไมูดี และให้ปุยที่แตกตูางกัน ผลการทดลองในเบื้องต้น และยังไมูเป็ นทางการได้ยืนยัน
ออกมาวูา : ต้นสบูดําามีปฏิกิริยาในทางบวกตูอการใสูปุุ ย (แสดงความแตกตูางทางด้านการเจริญเติบโต
และการให้ผลผลิตเมื่อเปรียบเทียบกับต้นที่ไมูใสูปุุ ย) ดังนัน ถ้าหากวูาสบู่ดําาถ่กนํา าไปปล่กในพื้นที่ดินทีม
ความอุดมสมบ่รณ์ต่ําา ผ้่ปล่กควรมีการใสูปุยเพื่อให้ได้รับผลผลิตที่ส่งขึ้น
ร่ปภาพ ต้นสบู่ดําาทีเจริญเติบโตในดินที่มความอุดมสมบ่รณ์ต่ําา
คําากล่าวขานที่ว่า : สบ่่ดําาสามารถนํา าปล่กได้ในดินทุกประเภท ทุกสภาพแวดล้อม
สบูดําาสามารถเจริญเติบโตได้ในหลายสภาพพื้นที่ แตูถึงอยูางไรก็ตาม ควรมีการพิจารณา
ถึงสภาพแวดล้อมกูอนที่จะลงมือปล่ก ไมูเชูนนั ้นสบู่ดําาจะเจริญเติบโตช้า ให้ผลผลิตเมล็ดน้ อย และถ่ก
ศัตร่พืชทําาลายได้งูาย ต้นสบู่ดําาไมูสามารถทนทานตูอสภาพนํา้ าทูวม แตูชอบอากาศร้อนจัด ยิงไปกวูานัน
ดินที่มีลักษณะดินขาว หรือ ดินเหนียวจะไมูเหมาะสมกับการปล่กสบูดําา เนื่องจากรากของมันไมูสามารถ
ที่จะขยายตัวได้ดี พื้นที่ที่มความลูุมตํา่านํา้ าทูวมขังก็ไมูเหมาะสมกับการปล่กสบู่ดําาเชูนเดียวกัน ต้นสบูดําา
จะสามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินทราย และดินที่มีอากาศถูายเทดี โดยทัวไปแล้วควรคัดเลือกสถานที่ท
มีลักษณะเหมือนกับสถานที่ที่เป็ นถิ่นกําาเนิด หรือ สถานที่ที่ต้นสบูดําาจะเจริญเติบโตได้ด
ประเด็นสําาคัญอันอื่น ๆ ทีเกี่ยวพันกับดิน/สภาพแวดล้อม ก็คือ วิธีการในการปล่ก ดังที่ได
กลูาวมาข้างต้นนัน ต้นสบู่ดําาสามารถขยายพันธ์ุได้ด้วยเมล็ด และกิ่งพันธ์ุ การขยายพันธ์ุด้วยกิงพันธ์ุจะ
ทําาให้ต้นสบู่ดําาที่เกิดใหมูไมูมีรากแก้ว
และไมูสามารถด่ดนํา้ าจากพื้นดินที่ลึกได้ด โดยเฉพาะในสภาพ
ผลการศึกษาในเบื้องต้นเกี่ยวกับดินทูี่มีความชูุมชื้นส่งได้แสดงออกมาวูา ต้นสบูดําาที่จะขยาย
อากาศที่แห้งแล้ง
กันข้าม
ต้นสบู่ดําาที่ขยายพันธ์ุด้วยกิ่งจะไมูสามารถทนตูอสภาพความแห้งแล้งได้ ในทางตรง
พันธ์ุด้วยกิงพันธ์ุสามารถเจริญเติบโตได้ดีกวูาต้นสบูดําาที่ขยายพันธ์ด้วยเมล็ด
ผลการวิเคราะห์ทางวิทยาศาสตร์เพื่อยืนยันผลดังกลูาวอยูางชัดเจน
ถึงอยูางไรก็ตามต้องรอ
คําากล่าวขานที่ว่า : การปล่กสบ่่ดําาจะสามารถสร้างรายได้ให้กับชาวกสิกรรม
สบูดําาจะสามารถให้ผลผลิตเมล็ดในปริมาณที่เหมาะสมกับการลงทุนได้ภายหลังการปล่ก
ไปได้ 2 – 3 ปี ในปี แรกต้นสบูดําาจะให้ผลผลิตน้ อยที่สุด และไมูคมคูาตูอกับการลงทุน เพราะวูาในปี แรก
ชาวกสิกรรมต้องได้ลงทุนไปกับการเพาะต้นกล้า, การใสูปุุ ย, การพรวนดิน และการด่แลรักษา (การ
กําาจัดวัชพืช และการตัดแตูงกิง) ดังนัน ชาวกสิกรรมจะได้รับผลผลิตอยูางพึงพอใจตูอเมื่อปล่กสบู่ดําาไป
ได้อยูางน้ อย 2 – 3 ปี ขึ้นไป
คําากล่าวขานที่ว่า : สบ่่ดําาสามารถผสมผสานกับพืชชนิ ดอื่น ๆ ได
สบูดําาเหมาะสมที่สุดที่จะปล่กผสมผสานกับพืชชนิดอื่น
เพราะต้นสบูดําายังมีขนาดเล็ก การปล่กสบูดําาผสมผสานกับพืชชนิดอื่น
ในประเทศลาว
พืชตระก่ลถัว
โดยเฉพาะในปี แรกของการปล่ก
ยังไมูทันปรากฎอยูางแพรูหลาย
แตูก็ปรากฎให้เห็นในบางเขตโดยเฉพาะเป็ นการปล่กผสมผสานกับข้าวไรู พืชผัก และ
ร่ปภาพ การปล่กข้าวไรูผสมผสานกับการปล่กสบูดําา
ร่ปภาพข้างบนเป็ นตัวอยูางของการปล่กสบูดําารูวมกับข้าวไรูของชาวกสิกรรม
การปล่กได้ 1 ปี ข้าวก็จะสามารถเก็บเกี่ยวได
ผสมผสานในปี ตูอไปสามารถปฏิบัติได
และต้นสบูดําาก็จะเจริญเติบโตตูอไป
ภายหลัง
ถ้าปล่กพืชอื่น
แตูต้องมีการศึกษารายละเอียดของพืชชนิดนันพร้อมทังมีการ
วางแผนที่ดี เพราะในปี ตูอไปต้นสบูดําาจะเจริญเติบโต และเริ่มปกคลุมพื้นท
คําากล่าวขานที่ว่า : สบ่่ดําาเป็ นพืชที่สามารถทนทานต่อศัตร่พืช และพยาธิได้ดี
ความสามารถทางด้านการทนทานตูอศัตร่พืชและพยาธิที่ได้รับการกลูาวขานมานัน
ได้อาศัยการสังเกตเบื้องต้นที่แกูเต็มที่ที่อยู่เพียงต้นหนึ่งต้นเดียวตามธรรมชาติเทูานัน
แตูไมูได้เปรียบ
เทียบกับต้นที่ปล่กในสวนขนาดใหญู พยาธิสูวนใหญูที่พบในต้นสบู่ดําาที่ปล่กในประเทศลาว และเกิดขึ้น
ในหลาย ๆ พื้นที่ยงคงไมูได้รับการแก้ไขโดยชาวกสิกรรม เนื่องจากวูาพวกเรายังขาดประสบการณ์ และ
ความร้ด้านวิชาการ, ด้านการจัดการวัชพืชแบบชีวภาพ แม้นยังมีให้เห็นทัวไปในประเทศลาว แตูก็ยัง
ไมูทันแพรูหลายในแตูละชุมชน
โดยเฉพาะในปี แรกของการปล่ก ต้นสบู่ดําามักจะถ่กทําาลายในระยะสัน
ๆ เชูน ปลวกกัดกินราก และลําาต้น ดังนันจึงควรพัฒนายุทธศาสตร์ และความร้่เกี่ยวกับการปองกัน และ
ควบคุมพยาธิต้องได้รับการพัฒนาเพื่อหักล้างผลกระทบในทางลบที่จะเกิดขึ้นจากพยาธิตูาง ๆ
ร่ปภาพ การระบาดของวัชพืช, ปลวก, รากเนูา และพยาธิอ่ ืน ๆ
คําากล่าวขานที่ว่า : การปล่กสบ่่ดําา (การเก็บเกี่ยวผลผลิต) สามารถสร้างรายรับให
กับคนอย่่ในท้องถิ่นได
เป็ นสิ่งกลูาวขานกันอยูางแพรูหลายวูา สบู่ดําาสามารถสร้างโอกาสให้คนในชนบทได้มีงาน
ทําา และทังเป็ นการทําารายได้พเศษ ถ้าจะให้อธิบายแบบงูาย ๆ ก็คือ ระบบการเก็บเกี่ยวจะต้องได้ดําาเนิน
ไปเป็ นประจําาทุกวัน เพราะสบู่ดําาให้ผลผลิตไมูพร้อมกัน และมันมีความจําาเป็ นที่จะต้องใช้แรงงานคน
เพราะยังไมูทันมีเครื่องจักรที่สามารถเก็บเกี่ยวสบู่ดําาได้ การที่จะนํา าเมล็ดออกจากเปลือกของสบู่ดําานัน
จําาเป็ นจะต้องได้ใช้แรงงานคน และต้องแกะให้สําาเร็จภายในวันเดียว ถ้าไมูเชูนนันเมล็ดจะงอก เนื่องจาก
ได้รับความชูุมที่อยู่ในผลสบูดําา ถ้าไมูสามารถแกะได้ภายในวันเดียว แนะนํา าให้นําาเอาสบู่ดําาไปตากแดดไว
ประมาณ 2 – 3 แดด เพื่อให้ความชูุมระเหยออกจากผล
ปั ญหาสําาหรับการเก็บเกี่ยวผลผลิตสบู่ดําาก็คือวูา สบู่ดําาสุกไมูพร้อมกัน ตูางจากพืช หรือไม
หมากชนิดอื่น ๆ การผลิตเมล็ดสบู่ดําาเป็ นกระบวนการที่ต่ําาเนื่องจากอยู่ในฤด่ฝน เส้นสีแดงที่จะแสดง
ให้เห็นข้างลูางนี้จะได้อธิบายถึงปั ญหาดังกลูาวนี้ได้ ซึ่งข้อม่ลดังกลูาวได้จากการติดตามและการเก็บ
เกี่ยวตลอดระยะเวลา 1 ฤด่ฝน
เส้นสีแดง : การพัฒนาของเมล็ดจากต้นที่ได้รับการคัดเลือก และหมายไว้เพื่อการศึกษาผลผลิต
สิ่งที่ปรากฎให้เห็นอยูางชัดแจ้งในเส้นสีแดง : ต้นสบู่ดําาปี ที่ 14 ให้ผลผลิตเมล็ดมากที่สุด
ประมาณ 1,300 เมล็ด ในระหวูางเดือนกรกฎาคม และเดือนตุลาคม กระบวนการเก็บเกี่ยวผลผลิตสบู่ดําา
จะสะดวกมากขึ้นถ้าหากวูาต้นสบู่ดําาสามารถให้ผลผลิตพร้อม ๆ กันในระยะเวลาที่แนูนอน (ยกตัวอยูาง
เชูน มะมูวง…)
เมื่อพิจารณาถึงเงื่อนไขของประเทศลาวแล้ว
วูาเป็ นปั ญหาเนื่องจากเป็ นระยะเวลาของฤด่ฝน
ระยะเวลาของการเก็บเกี่ยวผลผลิตถือได
และในฤด่นี้ประชาชนลาวสูวนใหญูยังคงยูงอยู่กับการ
ผลิต โดยเฉพาะเป็ นการทําาไรู ทําานา ซึ่งตามประสบการณ์ของ LIRE
ประชาชนในเขตชนบทแล้วก็พบวูา
ที่ได้รับในระยะที่ลงไปสูงเสริม
มันเป็ นไปได้ยากที่ประชาชนจะละทิ้งการผลิตข้าวแล้วหันมาเก็บ
เกี่ยวผลผลิตสบูดําา หรือทําาการผลิตอยูางอื่น ๆ
สิ่งที่สําาคัญก็คือวูา การเก็บเกี่ยวสบู่ดําาที่สุกนันต้องปฏิบัติอยูางรวดเร็ว มิฉะนันแล้วสบูดําา
จะรูวงลงดิน และเมล็ดก็จะเริ่มงอก นันก็หมายความวูา เมล็ดไมูสามารถที่จะนํา าไปใช้เพื่อการบีบเอา
นํา้ ามันได้อีกตูอไป
ได้ 3 ปี ขึนไป
คําากล่าวขานที่ว่า : สบ่่ดําาสามารถให้ผลผลิตเมล็ด 4 ตัน ต่อปี หลังจากการปล่ก
คําากลูาวขานดังกลูาวนี้ยังคงเป็ นปั ญหาที่ต้องได้หาคําาตอบ เนื่องจากยังขาดประสบการณ
และข้อม่ลที่สามารถเชื่อถือได้อยูางแนูนอน ในปั จจุบันนี้เป็ นไปได้ยากที่จะสามารถคาดคะเนผลผลิต
เมล็ดของสบู่ดําาได้ เนื่องจากมีหลายปั จจัยที่สามารถสูงผลกระทบให้กับผลผลิตของสบูดําาได้ เชูน
สภาพอากาศของแตูละท้องถิ่น
ความอุดมสมบ่รณ์ของดิน
(การปล่กด้วยกิ่ง และเมล็ด)
ผลผลิต
การจัดการที่เหมาะสม เชูน การตัดแตูงกิ่ง, การกําาจัดวัชพืช, การใสูปุุ ย และการเก็บเกี่ยว
ในปั จจุบันนี้ข้อม่ลเกี่ยวกับผลผลิตเมล็ดสบูดําาใน สปป.ลาว ยังไมูทันมีการยืนยันได้เป็ นท
แนูนอน ยิ่งไปกวูานัน ปั ญหาดังกลูาวนี้ยังจะต้องพิจารณาถึงปั จจัยอื่น ๆ ของการปล่กอีกด้วย (เชูน
ระยะเวลาของการปล่ก, วิธีการปล่ก, สภาพแวดล้อมของท้องถิ่นนั ้น, การด่แลรักษา…) LIRE ได้ม
โครงการติดตามการปล่กสบู่ดําาในดินที่อุดมสมบ่รณ์แหูงหนึ่ง ซึ่งผลออกมาก็พบวูา ในปี ที่ 2 ทังการปล่ก
และผลผลิตเมล็ดโดยเฉลี่ยประมาณ 300 กรัม ตูอต้น หรือ 600 กิโลกรัมตูอไรู ข้อม่ลเพิ่มเติมจากต้นท
แกูเต็มที่จากพื้นที่ปล่กขนาดใหญู หรือ แม้แตูการปล่กเป็ นรัวยังคงมีการศึกษาค้นคว้าอยูางละเอียดโดย
วิชาการที่มีความชําานาญจากสถาบันที่เชื่อถือได
คําาแนะนํา าเพิ่มเติม มหาวิทยาลัย และบริษทเอกชนหลาย ๆ แหูงที่เกียวข้องควรมีการ
ศึกษา และเก็บข้อม่ลที่ละเอียดโดยอิงเนื้อที่การผลิตจริงทีมีอยู่ใน สปป.ลาว
คําากล่าวขานที่ว่า : ชาวกสิกรรมสามารถผลิตนํา ้ามันชีวภาพจากการปล่กสบ่่ดําาเพื่อ
เอาไว้ใช้เองในชุมชน
ในสภาพเงื่อนไขจริงของประเทศลาวในปั จจุบันน
จุดประสงค์ของการผลิตเพื่อการสูงออกไว้อยูางชัดเจน
บริษทที่สูงเสริมการปล่กสบูดําาได้ตัง
แตูก็มีจําานวนหนึ่งที่ได้วางแผนสําาหรับการผลิต
เป็ นนํา้ ามันชีวภาพเพื่อเอาไว้ใช้ในชุมชน อิงตามนักวิชาการแล้ว มีความเป็ นไปได้ที่จะจัดตังสมาคมชาว
กสิกรรมเพื่อดําาเนินการปล่ก
และการผลิตนํา้ ามันชีวภาพขนาดเล็ก
เพื่อการใช้อยู่ในชุมชนของตนเอง
เชูน การนํา าไปใช้กับรถไถนา, เครื่องปั ๊ มนํา้ า, เครื่องจักรปั ่ นไฟ และอื่น ๆ แตูถึงอยูางไรก็ตาม โครงการ
ดังกลูาวยังต้องมีการใช้งบประมาณ และผ้่ดําาเนินการทีมีความชําานาญ และทักษะทางด้านวิชาการ ดังนัน
การที่จะสร้างโรงงานผลิตนํา้ ามันชีวภาพขนาดเล็กแบบกระจายอยู่ในท้องถิ่นนัน
ทางด้านวิชาการ
ยังต้องมีการฝึ กอบรม
และการสนับสนุนทางด้านการเงินเพื่อกําาหนดมาตรฐานการผลิตเพื่อหักล้างไมูให้ม
ผลกระทบกับเครื่องจักรเมื่อเวลานํา าไปใช
ข้อแนะนํา าเพิ่มเติม NGO, เอกชน
และสถาบันของรัฐควรให้การสนั บสนุนการกระทําา
ดังกลูาว ถ้าไมูเชูนนัน ประชาชนก็จะได้รับโอกาสน้ อยที่จะผลิตนํา้ ามันชีวภาพไว้ใช้เองในชุมชน
อื่น ๆ
คําากล่าวขานที่ว่า : การปล่กสบ่่ดําาจะไม่ส่งผลกระทบกับการปล่กพืชที่เป็ นอาหาร
การคาดหวังส่งตํา่ากับผลผลิต และยุทธวิธีในการสูงเสริมแบบเชิงรุก และให้ความหวังส่ง
ทางเศรษฐกิจอาจจะเป็ นการสร้างแรงจ่งใจให้ประชาชนหันจากการปล่กพืชที่เป็ นอาหารหันมาปล่กสบู่ดําา
แทนที่ก็เป็ นได้ ชาวกสิกรรมอาจมีความเสี่ยงตํา่ากับการขาดแคลนเสบียงอาหาร หรือ ขาดรายได้ ทาง
เลือกหนึ่งที่ดีอาจจะแนะนํา าให้ประชาชนปล่กสบูดําาผสมผสานกับพืชชนิดอื่น ๆ หรือ การปล่กเป็ นรัว ใน
ปั จจุบันเห็นได้วูา สิ่งตูาง ๆ เชูน เครื่องมือที่ใช้สําาหรับการสูงเสริมนันมีความจําาเป็ น และต้องการที่สุด
เพื่อที่จะนํา าไปใช้ในการสูงเสริมประชาชนในชนบท ถ้าหากวูามีการค้นพบวิธีการสําาหรับการปล่กสบู่ดําา
แบบยังยืน และเป็ นเศรษฐกิจ ชาวกสิกรรมอาจจะหันมาจัดสรรดิน, แรงงาน และ ทุนรอนที่มีอยู่เข้าใน
การปล่กสบู่ดําาก็เป็ นได
ความสามารถในการนํา าใช้ และการรองรับเชิงสบ่่ดําาอย่่ใน สปป.ลาว
ในสูวนนี้ พวกเราจะได้นําาเสนอความสามารถ 3 ประการสําาหรับการใช้สบูดําาใน สปป.ลาว
พวกเราได้กําาหนดข้อดี และข้อเสีย อันเดูน ๆ ของความสามารถดังกลูาว พร้อมทังการปรึกษาหารือ
เกี่ยวกับความต้องการในการดําาเนินโครงการ และระยะเวลาเพื่อการรองรับ และการพัฒนาทางด้านการ
ตลาด (ยกตัวอยูางเชูน ความพร้อมในด้านการตอบสนองวัตถุดิบ, การใช้แรงงาน, ชูองทางทางด้าน
เศรษฐกิจ และอื่น ๆ…) ความสามารถสําาหรับการปล่กสบู่ดําา ซึ่งจะได้รวมเอาประเด็นสําาคัญหลายอยูาง
เชูน 1. สบูดําาในการเป็ นพืชเศรษฐกิจโดยเฉพาะเมื่อนํา ามาเปรียบเทียบกับพืชชนิดอื่น ๆ เชูน ฝ้ าย, สําาลี,
มันสําาปะหลัง, กาแฟ, ไม้ให้ผลอื่น ๆ 2. สบู่ดําาในการเป็ นวัตถุดิบที่นําามาใช้ในเชิงอุตสาหกรรมผลิตนํา้ ามัน
ชีวภาพ เพื่อใช้แทนนํา้ ามันจากใต้ดิน และ 3. สบูดําาสําาหรับการผลิตกระแสไฟฟ้ าในชนบท
สบ่่ดําาในการเป็ นพืชเศรษฐกิจ
สบูดําามีความสามารถที่จะกลายเป็ นพืชเศรษฐกิจ สําาหรับชาวกสิกรรมขนาดเล็กใน
สปป.ลาว ได้ถ้าหากวูามีเงื่อนไขตูาง ๆ ดังตูอไปนี้ 1. วิธีการปล่กได้รับการจัดตังปฏิบัติอยูางถ่กต้องและ
เหมาะสมตามหลักวิชาการ 2. มีการให้การสูงเสริม และการติดตามอยูางใกล้ชิด และเป็ นระยะ 3.
บริษทมีการลงทุนให้ในระยะเริ่มแรก 4. มีแรงงานเพียงพอ และความพร้อมที่จะทําาการผลิต 5. มีการ
ผสมผสานกับระบบการผลิตกสิกรรมในแบบอื่น ๆ อยูางเหมาะสม 6. มีการรับประกันด้านการตลาด และ
วางราคาอยูางยุติธรรม
ระบบการปล่กที่เหมาะสม และยั่งยืน
มีการนํา าเสนอ 2 แบบวิธี ในการปล่กสบู่ดําาที่เหมาะสม คือ 1. การปล่กในพื้นที่ปกติกับไม
ผลชนิดอื่น ๆ และ 2. การปล่กเป็ นรัว หรือ เป็ นแถวขนานตามทาง ข้อดีของการปล่กแบบเป็ นสวนก
สามารถปล่กได้ในขนาดใหญูตามความต้องการ และสามารถปล่กเพื่อผลิตเป็ นสินค้าได้ การปล่กแบบน
จะทําาให้ชาวกสิกรรมสามารถลงทุน และปล่กเพียงครังเดียวแตูจะต้องได้เอาใจใสูในการด่แลรักษาที่เพิ่ม
ขึ้นในแตูละปี ภายหลังการปล่กไปได้ 2 – 3 ปี ต้นสบู่ดําาก็จะสามารถให้ผลผลิตที่สมเหตุสมผล และคุ้ม
คูาตูอการลงทุน ซึ่งตูางจากการปล่กยางพาราซึ่งจะใช้เวลายาวนานประมาณ 5 – 8 ปี จึงจะสามารถเก็บ
เกี่ยวผลผลิตในครังแรก และสามารถสร้างรายรับได้ แตูถึงอยูางไรก็ตาม แรงงานที่จะใช้ในการกําาจัด
วัชพืช และการเก็บเกี่ยวผลผลิตก็ไมูควรถ่กมองข้าม เมื่อมูีการเปรียบเทียบกับพืชชนิดอื่น ๆ เชูน ฝ้ าย
หรือ
กาแฟ
หากขาดตกบกพรูองในการกําาหนดร่ปแบบของการปล่กอาจจะทําาให้เกิดมีการใช้ที่ดินท
เหมาะสมกับการปล่กพืชชนิดอื่น ๆ ซึ่งจะเป็ นสาเหตุของการแขูงขันกับพืชอาหารชนิดอื่น ๆ ได้เชูน
เดียวกัน
การปล่กในร่ปแบบดังกลูาวจะมีความเหมาะสมถ้าหากวูา มีเนื้อที่เพียงพอ และยังต้องการ
กําาลังแรงงานมากพอสมควรเมื่อเทียบกับการปล่กพืชเศรษฐกิจชนิดอื่น ๆ ใน สปป.ลาว
สําาหรับการปล่กแบบเป็ นรัว
หรือเป็ นแถวตามแนวทาง
อาจจะไมูมีการแขูงขันกับพืช
อาหารชนิดอื่น ๆ เนื่องจากไมูได้มีการใช้เนื้อที่ที่เหมาะสมกับการปล่กพืชชนิดอื่น ๆ ข้อดีอีกอยูางหนึ่ง
ของการปล่กเป็ นรัวก็คือ การเป็ นมิตรตูอสิ่งแวดล้อม เนื่องจากพวกมันทําาหน้ าที่ในการปองกันการเซาะ
ของหน้ าดิน และปองกันสัตว์ที่จะเข้ามาทําาลายผลผลิต ถึงอยูางไรก็ตาม ผลผลิตของสบู่ดําาที่ได้จากการ
ปล่กในร่ปแบบดังกลูาวนี้มีปริมาณน้ อย เนื่องจากขอบเขตรัวของประชาชนมีขนาดน้ อย และมีธาตุอาหาร
ในดินน้ อย ประชาชนสามารถปล่กต้นสบู่ดําาได้ ประมาณ 400 ต้นตูอไร
การให้การส่งเสริม และการติดตามอย่างใกล้ชิด
พันธ์ุธรรมชาต
สบูดําานันถือได้วูาถ่กนํา ามาใช้กันอยูางแพรูหลายอยู่ใน สปป.ลาว สูวนใหญูล้วนแล้วแตูสาย
และมีการด่แลรักษาน้ อยจากประชาชน
ชาวกสิกรรมสูวนใหญูมีทักษะด้านการปล่กใน
ระดับพื้นฐาน แตูยงขาดประสบการณ์ และหลักวิชาการที่ดี เชูน การปองกันพยาธิ, การใสูปุุ ย, การปล่ก
ผสมผสานกับพืชอื่น, การเก็บเกี่ยวผลผลิต และการแกะเปลือก ตลอดจนหลักการในการเก็บรักษา ใน
จุดนี้ แผนกกสิกรรม – ปู าไม้แขวง (PAFO) และห้องการกสิกรรม – ปู าไม้เมือง (DAFO) มีบทบาท
สําาคัญในการให้การสูงเสริม และติดตามอยูางใกล้ชิด ถึงอยูางไรก็ตาม กูอนอื่น แผนกกสิกรรม – ปู าไม
แขวง/ห้องการกสิกรรม – ปู าไม้เมืองต้องได้รับสูงเสริม พร้อมทังการฝึ กอบรมทางด้านวิชาการในการ
ปล่กสบู่ดําา
ข้อแนะนํา าเพิ่มเติม
ทักษะในด้านการปล่กสบู่ดําาในระดับขันพื้นฐานสามารถศึกษาได
ทัวไป แตูต้องได้มีการกระจายการฝึ กอบรม และมีการรูวมมือกันอยูางใกล้ชิดระหวูางห้องกสิกรรม
ปู าไม้เมือง
และชาวกสิกรรม
-
พนักงานสูงเสริมกสิกรรมเมืองนันมีบทบาทสําาคัญในการลงไปสูงเสริม
และติดตาม เพื่อชูวยให้ประชาชนสามารถปล่กสบูดําาได้อยูางประสบผลสําาเร็จ และยังยืน ยิงไปกวูานัน
การรูวมมือกันระหวูางชาวกสิกรรมด้วยกันก็มีความจําาเป็ น ซึ่งสามารถปฏิบัติได้โดยการเปิ ดกองประชุม
เพื่อปรึกษาหารือ และทําาความเข้าใจเรื่องดังกลูาวระหวูางประชาชนที่อยู่ในชุมชนที่เกี่ยวข้อง
การให้การสนั บสนุนทางด้านการเงินจากภายนอก
การสร้างสวนปล่กสบูดําา หรือการปล่กเป็ นรัวนัน ล้วนแล้วแตูต้องมีคาใช้จูาย และกําาลัง
แรงงาน องค์กรตูาง ๆ ที่ให้การสูงเสริมการปล่กสบู่ดําา ควรวางยุทธศาสตร์ที่แตกตูางกันเพื่อสูงเสริม
ประชาชนในการปล่กสบู่ดําา องค์กรตูาง ๆ ทีทําาหน้ าที่สูงเสริมการปล่กสบู่ดําาโดยสูวนใหญูแล้ว จะให้การ
คาดหวังตูอผลผลิตเกินความเป็ นจริง แตูให้การเอาใจใสูตูอการปล่กน้ อย ถึงอยูางไรก็ตาม บางบริษทนัน
ได้ริเริ่มการลงทุนไปแล้ว
(ยกตัวอยูางเชูน
30
US$
ตูอไรู)
ซึ่งได้จายให้แกูประชาชนผ้่ที่เข้ารูวม
โครงการเป็ นเงินอุดหนุน เหมือนกับการปฏิบัติกับชาวกสิกรรมผ้่ที่เข้ารูวมในโครงการปล่กพืชเศรษฐกิจ
ชนิดอื่น ๆ เชูน ยาส่บ ถึงอยูางไรก็ตาม ความหวังของประชาชนที่เข้ารูวมโครงการปล่กสบู่ดําาก็มีเพียง
ต้องการให้องค์กรสูงเสริม รับประกันด้านการเก็บเกี่ยวผลผลิตของตนในราคาที่สมเหตุสมผลตามกลไก
ตลาดเทูานัน โดยทัวไปแล้ว มันมีความสําาคัญที่จะรับประกันวูาชาวกสิกรรมไมูต้องมีความเสี่ยงใด ๆ
จากการปล่กสบูดําา งบประมาณจําานวนหนึ่งต้องได้ถ่กสําารองไว้ เพื่อชดเชยคืนให้แกูชาวกสิกรรมในเวลา
ที่โครงการปล่กสบูดําาไมูได้รับผล หรือไมูมีประสิทธิภาพตามที่นักลงทุนได้ลงไปให้การโฆษณา
กําาลังแรงงานที่เพียบพร้อม และเพียงพอต่อการผลิต
ในสภาพความเป็ นจริงของประเทศลาวแล้ว
การจัดหาแรงงานเพื่อเข้ารูวมโครงการการ
ผลิตใด ๆ ในระยะฤด่ฝนถือวูายังมีปัญหา อิงตามการรายงานของชาวกสิกรรมผ้่ที่ปล่กสบู่ดําาแล้วเห็นวูา
ประชาชนสูวนใหญูไมูได้ให้ความสนใจที่จะอยากเข้ารูวมในโครงการปล่กสบู่ดําา
เหตุผลที่สําาคัญก็คือวูา
สบูดําาจัดเป็ นไม้ล้มลุกและให้ผลผลิตเป็ นฤด่กาล แตูถึงอยูางไรก็ตาม มันก็เป็ นที่สังเกตได้วูา
เกี่ยวผลผลิตสบูดําานันมีความจําาเป็ นที่จะต้องใช้แรงงานมากพอสมควร
การเก็บ
และบางครังอาจจะมีความเสี่ยง
ตํา่ากับการส่ญเสียงบประมาณเชิงในการผลิตสบู่ดําา ถ้านํา าไปเปรียบเทียบกับพืชเศรษฐกิจชนิดอื่น ๆ
คําาแนะนํา าเพิ่มเติม
การใช้แรงงานในการด่แลรักษาการปล่กสบูดําาในระยะที่มีการให
ผลผลิตนันมีน้อยกวูาการใช้ในพืชอาหาร และพืชเศรษฐกิจอื่น ๆ และมันก็ถือได้วูาเป็ นข้อดีสําาหรับสภาพ
ของการขาดกําาลังแรงงานอยู่ใน สปป.ลาว แตูถึงอยูางไรก็ตาม ความพยายามที่ใช้ในการเก็บเกี่ยวสบูดําา
ต้องถ่กนํา ามาเปรียบเทียบกับการปล่กฝ้ าย กาแฟ และพืชเศรษฐกิจอื่น ๆ อยู่ใน สปป.ลาว
การผสมผสานการปล่กสบ่่ดําากับการผลิตกสิกรรมอื่น ๆ
อิงตามสภาพของการขาดกําาลังแรงงานแล้วเห็นวูา มันไมูมความจําาเป็ นที่จะต้องเพิ่มกําาลัง
ปริมาณมาก ในฤด่ที่มีการขาดแคลนกําาลังแรงงาน
เนื่องจากวูาแรงงานสูวนใหญูถ่กนํา าไปใช้ในการผลิต
พืชอาหาร ถ้าต้องการให้ระบบการผลิตทังสองอยูางที่กลูาวมานันมีความเกี่ยวพันกัน และยังยืนนัน มันม
ความต้องการที่จะต้องดําาเนินการผลิตในร่ปแบบผสมผสาน
ผสานการปล่กสบู่ดําา
ถ้าหากจะต้องมีการเชื่อมโยง
และการผลิตพืชอาหารในเวลาเดียวกันแล้ว
หรือ
ผสม
เห็นวูาการปล่กสบูดําาก็อาจจะไมูม
ระบบการผลิตที่ยงยืน และในทางตรงกันข้ามก็อาจจะเป็ นการเพิมหน้ าที่ให้กับชาวกสิกรรมมากขึ้นอีก
ั
ข้อแนะนํา าเพิ่มเติม ปฏิทินการปล่กพืชในท้องถิ่น (เวลาใดควรมีการปล่กพืช/ การเก็บ
เกี่ยวผลผลิต) ต้องถ่กพิจารณาอยูางละเอียดรอบคอบไมูเชูนนันแล้วจะเกิดมีการซ้อนทับกันระหวูางการ
ด่แลรักษา และการเก็บเกี่ยวผลผลิตของสบูดําา และพืชชนิดอิ่ ืน ๆ
ราคาที่ยุติธรรม และการรับประกันทางด้านการตลาด
ในปัั จจุบัน ได้มความต้องการส่งอยูางตูอเนื่องกับเมล็ดสบูดําาใน สปป.ลาว แตูถึงอยูางไร
ก็ตาม ปั ญหาลําาดับแรกก็คือ การขาดการติดตูอสื่อสารกันอยูางละเอียดระหวูางชาวกสิกรรมและบริษท
ไมูเพียงแตูบริษทไมูกําาหนดราคาทียุติธรรม แตูยังไมูให้คําามันสัญญาที่หนักแนูนวูาจะมีการเก็บเกี่ยว
ผลผลิตเมล็ดสบู่ดําาที่ประชาชนสามารถผลิตได้ ร่ปการดําาเนินโครงการแบบผ่กพันสัญญากับชาวกสิกรรม
ยังไมูทันได้รับการจัดตังปฏิบัติอยูางเอาจริงเอาจัง และชาวกสิกรรมอาศัยอยู่ในชนบทยังอยู่ในฐานะที่ไม
อาจจะสามารถตูอรองราคาได
ข้อแนะนํา าเพิ่มเติม ราคาของเมล็ดสบู่ดําาต้องได้รับการประเมิน และกําาหนดรูวมกัน
ระหวูางบริษท และชาวกสิกรรม ถ้าหากปรากฏเห็นวูาชาวกสิกรรมได้รับการเอาเปรียบจากพูอค้า
โครงการปล่กสบูดําาก็ควรจะถ่กยกเลิก
สบ่่ดําาในการเป็ นวัตถุดิบสําาหรับการผลิตนํา ้ามันชีวภาพเพื่อใช้แทนนํา ้ามันจากใต้ดิน
รัฐบาลลาวได้วางเปาหมายที่จะหยุดการนํา าใช้น้ํา ามันจากใต้ดินให้ได้ 5% ในปี 2015 มีการ
คาดคะเนวูา การนํา าใช้น้ํา ามันจะเพิมขึ้นถึง 393 ล้านลิตร ตูอปี ในป
2015 นันก็หมายความวูาจะต้อง
ผลิตนํา้ ามันชีวภาพให้ได้ประมาณ 19.7 ล้านลิตร ตูอปี ย้อนวูาผลผลิตของสบู่ดําายังไมูทันสามารถที่จะ
กําาหนดได้แนูนอน มันจึงเป็ นการยากที่จะสามารถกําาหนดเนื้อที่ปล่กให้เพียงพอตูอความต้องการได
อยูางไรก็ตาม
ถ้าหากวูาจะต้องมีการผลิตนํา้ ามันชีวภาพจากนํา้ ามันสบู่ดําาแล้ว
ถึง
ก็มความจําาเป็ นที่จะต้อง
ผลิตเมล็ดสบู่ดําาให้ได้ประมาณ 78,000 ต้นตูอปี เมื่อนํา ามาเปรียบเทียบกับสถิติการผลิตใน สปป.ลาว
ประจําาปี 2006 ผลผลิตถัวเหลืองประมาณ 12,000 ตูอปี และผลผลิตสําาลีมีประมาณ 500,000 ต้นตูอป
ในสถานการณ์ปัจจุบันนี้ ความต้องการดังกลูาวไมูสามารถที่จะทดแทนได้ด้วยสบูดําาภายใน 5 – 10 ป
ข้างหน้ า
ข้อแนะนํา าเพิ่มเติม พืชพลังงาน เชูน ถัวเหลือง, นํา้ ามันที่ได้จากเมล็ดพืช, เมล็ด
ทานตะวัน, เมล็ดงา และพืชชนิดอื่น ๆ ควรจะได้รับการพิจารณาให้เป็ นแหลูงวัตถุดิบเพื่อที่จะนํา าใช้ใน
เชิงการผลิตนํา้ ามันชีวภาพ
สบ่่ดําาสําาหรับการผลิตกระแสไฟฟ้ าในชนบท
การผลิตกระแสไฟฟ้ าจากนํา้ ามันสบู่ดําา
หมายถึงการเพิ่มหูวงโซูม่ลคูาภายในบ้านทูี่มีการ
ปล่กสบู่ดําา ถึงอยูางไรก็ตาม เนื่องจากวัตถุอุปกรณ์ในการผลิต และการดัดแปลงเครื่องจักรยังมีราคาส่ง
มันจึงเป็ นไปได้ยาก ยิงไปกวูานัน การใช้พลังงานอยู่ในชนบทยังมีลักษณะจําากัด จึงทําาให้รายรับจากการ
จําาหนูายกระแสไฟฟ้ ายังมีน้อย
ความท้าทายสําาหรับชาวกสิกรรมขนาดเล็ก
ดังที่ได้อธิบายถึงความสามารถของสบู่ดําาในข้างต้น ในข้อนี้พวกเราจะได้นําาเสนอเกี่ยวกับ
ข้อจําากัดเฉพาะตูอการยอมรับ
และการพัฒนาของโครงการปล่กสบู่ดําาเป็ นเศรษฐกิจขนาดเล็กของชาว
กสิกรรมใน สปป.ลาว โดยทัวไปแล้ว หัวใจสําาคัญในการยอมรับ และการพัฒนาโครงการปล่กสบู่ดําาเป็ น
เศรษฐกิจขนาดเล็กในชุมชนในหลาย ๆ ประเทศนัน ก็คือ การถูายทอดความร้่ และการสร้างความ
สามารถให้กับชาวกสิกรรม การขาดการวางแผนการทางด้านเศรษฐกิจของบริษท และชาวกสิกรรม การ
ขาดความเข้าใจทางด้านการตลาด
และชาวกสิกรรม
การขาดความร้่ทางด้านกฎหมายที่ใช้อางอิงในสัญญาระหวูางบริษท
สิ่งที่ท้าทายโดยรวมก็คือ บริษท และผ้่ประกอบการ (เชูน NGO, สถาบันตูาง ๆ
และ
สมาคม) ในแตูละประเทศไมูได้ให้ข้อม่ลขูาวสาร หรือ การชูวยเหลือทางด้านวิชาการ ตลอดจนการลง
ติดตามอธิบายถึงข้อผิดพลาดแกูชาวกสิกรรม ยิงไปกวูานัน บริษทยังไมูได้ให้คําามันสัญญาทางด้านการ
ผลิต การคิดกําาไร และระยะเวลาของการเก็บเกี่ยวผลผลิตในระยะแรก ซึ่งสิ่งตูาง ๆ เหลูานี้เป็ นสาเหต
ให้มีข้อขัดแย้ง และการหยุดชะงักทางด้านการผลิต ปั ญหาดังกลูาวนี้ยังได้ปรากฎออกมาให้เห็น ในผ
ประกอบการรายอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องในโครงการปล่กสบู่ดําา ซึ่งพวกเราก็ได้นําาเอาข้อม่ลดังกลูาวเข้าในการ
วิเคราะห์โครงการปล่กขนาดใหญ
ยูอมการขาดการวางแผนโครงการที่เหมาะสม
มันมีความเป็ นไปได
ยากที่จะประเมินโอกาสที่แท้จริงในผลประโยชน์ โดยเฉพาะผลกําาไรที่จะได้รับ ตลอดจนการพัฒนาด้าน
การตลาด ซึ่งเป็ นสาเหตุให้โครงการไมูประสบผลสําาเร็จ
ความท้าทายด้านอื่น ๆ ที่ปรากฎออกให้เห็นในประเทศอื่น ๆ ก็คือ การสร้างสถาบัน ซึ่งจะ
นํา ามาทางด้านการแขูงขันด้านการตลาด การขาดการสนับสนุนจากองค์การของรัฐ และระเบียบกฎหมาย
ที่จะรับประกันด้านสัญญา ก็ถือได้วูาเป็ นความ
ท้าทายอยูางหนึ่งเชูนเดียวกัน อาจจะซื้อเมล็ดจาก
ชาวกสิกรรมในราคาที่ต่ําากวูาราคาที่กําาหนดไว้ใน
ท้องตลาด เชูน ตํา่ากวูาราคาที่ได้กําาหนดไว้ใน
เบื้องต้นโดยที่ไมูให้ความสนใจตูอสัญญาที่เขียน
ขึ้นกันไว้กูอนหน้ านี้ ในลําาดับตูอไปความท้าทาย
ที่สําาคัญตูอการยอมรับ และการพัฒนาด้านการปล่ก
สบูดําาเป็ นเศรษฐกิจใน สปป.ลาว ได้ถ่กกําาหนดไว
โดยละเอียด
ช่องว่างในการติดต่อสื่อสารระหว่างผ้่ประกอบการ
ความท้าทายอันดับแรกสําาหรับชาวกสิกรรมใน สปป.ลาว ก็คือ ชูองวูางในการติดตูอ
สื่อสารระหวูางผ้่ประกอบการ ชูองวูางเหลูานี้ไมูได้เกิดขึ้นเพียงแตูชาวกสิกรรมเอง แตูเกิดขึ้นระหวูาง
ชาวกสิกรรม และบริษท ระหวูางบริษทและรัฐบาล และระหวูางชาวกสิกรรมกับรัฐบาล
อิงตามการลงสําารวจสภาพพื้นที่จริงของ LIRE เมื่อไมูนานมานี้ ได้มีการติดตูอสื่อสารกัน
อยูางผิดพลาดระหวูางชาวกสิกรรมที่อาศัยอยู่ในท้องถิ่น
ผ้่ที่ได้ดําาเนินโครงการปล่กสบู่ดําา
ปั ญหาท
สําาคัญที่พบก็คือ ราคาทีกําาหนดในท้องตลาด และรายละเอียดของสัญญา ปั จจัยอันดับแรกของปั ญหา
เหลูานี้ก็คือ ชาวกสิกรรมไมูได้รับการจัดตังทูดี และไมูได้อยู่ในฐานะที่ตูอรองได
ในทางเดียวกันน
การติดตูอสื่อสารระหวูางชาวกสิกรรมและบริษทยังมีข้อจําากัด
เฉพาะในด้านการให้การชูวยเหลือต้นทุน
โดย
และการคาดคะเนทางด้านการผลิต และผลกําาไรที่จะได้รับ
เหมือนดังที่เกิดขึ้นอยู่ในหลาย ๆ ประเทศ การติดตูอสื่อสาร และการรูวมมือระหวูางบริษท และองค์การ
ของรัฐก็ยงมีข้อจําากัดเชูนเดียวกัน โดยทัวไปแล้ว ตูางฝู ายตูางก็ขาดความรับผิดชอบ และไมูได้มีการ
ทักท้วงกันระหวูางชาวกสิกรรมและภาคสูวนอื่น ๆ ที่เกียวข้อง สุดท้าย นอกจากจะมีความพยายามอยูาง
ตูอเนื่องเพื่อแก้ไขปั ญหาตูาง ๆ แล้ว ข้อม่ลขูาวสารระหวูางองค์การของรัฐ และชาวกสิกรรมควรได้รับ
การปรับปรุงไปในทางที่ดข้ ึน
สรุปรวมแล้วยังถือได้วูายังมีข้อผิดพลาดทางด้านการติดตูอสื่อสาร
ขาดการติดตูอสื่อสารระหวูางผ้่ให้การสูงเสริม
และทุกภาคสูวนที่เกี่ยวข้อง
หรือ
ดังนันสิ่งดังกลูาวนี้จึงเป็ น
สาเหตุให้กับการนํา าไปสู่การขาดความเชื่อมัน การปล่กสบู่ดําาที่ไมูมีประสิทธิภาพและการตลาดที่ล้มเหลว
การขาดตลาด การปฏิบัตที่เป็ นการผ่กขาดแต่เพียงฝ่ ายเดียว และการปฏิบัติสัญญาที่มี
ประสิทธิผล
นับตังแตูตลาดไมูได้รับการพัฒนา และไมูมีการสนับสนุนให้แกูสมาคมชาวกสิกรรม, ชาว
กสิกรรมก็ไมูได้รับการจัดตังเป็ นกลูุม และไมูได้อยู่ในฐานะที่สามารถตูอรองได
การขาดความสามารถ
ทางด้านกฎหมาย และการขาดการแขูงขันด้านการตลาด หมายความวูา ชาวกสิกรรมจะเสียเปรียบเสมอ
ในปั จจุบันน
แตูละเมือง
ได้มีการผ่กขาดทางด้านการปล่กสบู่ดําาเป็ นเศรษฐกิจ
หรือแตูละบ้าน
ซึ่งมีเพียงแตูบริษทเทูานันที่ลงไป
ชาวกสิกรรมจําาเป็ นต้องได้ยอมรับเอาราคาที่ทางบริษทที่ได้กําาหนดเอาไว
ราคาที่ได้กําาหนดเอาไว้นันตํา่ากวูาราคาที่แท้จริง
หรือ
ราคาที่เขียนกําาหนดไว้ในสัญญา
เนื่องจากการ
บังคับใช้ในสัญญา และการที่สัญญาไมูได้นําาการปฏิบัติระหวูางบริษทและชาวกสิกรรม มันจึงอาจจะเป็ น
ความรับผิดชอบของทางภาครัฐที่จะต้องลงไปให้การสูงเสริม
ประชาชน
และแนะนํา าด้านการปฏิบัติสัญญาให้กับ
ตลาดที่มความมันคงและยุติธรรมจะมีความยูงยากที่จะพัฒนาตูอไปได
ถ้าหากวูาไมูม
การประสานงาน และการระหวูางผ้่ประกอบการและผ้่ที่มีสูวนเกี่ยวข้องในโครงการทังหมด ในขณะที่ไม
สามารถระบุได้วูาผ้่ใดจะเป็ นผ้ดําาเนินการด้านการตลาด หรือ เข้ามาเก็บเกี่ยวที่แนู นอน ก้าวสําาคัญกูอน
อื่นก็คือวูาจะต้องมีการกําาหนดให้ได้วูาใครจะเป็ นผ้่มีบทบาทคนแรกเพื่อเข้ามาดําาเนินการในด้านนี้ใน
อนาคต
ถ้าหากวูาสามารถระบุได้วูาใครจะเป็ นผ้ดําาเนินการด้านการตลาด
ดําาเนินการสูงเสริมการประสานงานระหวูางผ้่อ่ ืน
การปฏิบัติไปด้วยร่ปการยุติธรรม
มันจะมีความเป็ นไปได้ที่จะ
และทังเป็ นการรับประกันวูาโครงการดังกลูาวจะได้รับ
การขาดการส่งเสริม และข้อม่ลข่าวสาร
ความท้าทายอันที่สามใน สปป.ลาว ก็คือการขาดการสูงเสริมและข้อม่ลขูาวสารที่จะตอบ
สนองให้กับชาวกสิกรรมขนาดเล็ก
ซึ่งเป็ นประเด็นสําาคัญที่จะสามารถชูวยให้เข้าถึงตลาดที่แท้จริงได
แขนงการที่วูานี้ได้แกูแขนงการที่เกี่ยวข้องกับการให้การบริการขันพื้นฐานเกียวกับโครงการพื้นฐาน
แขนงการที่ให้การบริการ และการสนั บสนุนด้านการเงิน และการตลาด และแขนงการที่ให้การชูวยเหลือ
ด้านวิชาการ
ชาวกสิกรรมอยู่ในพื้นที่ที่หางไกล
และโครงสร้างพื้นฐานยังไมูทันสามารถที่จะชูวยให
พวกเราเข้าถึงตลาดได้ ม่ลคูาการรับสูง และความสะดวกสบายด้านการรับสูงเมล็ดนันต้องใช้งบประมาณ
มาก
และทังเป็ นภาระหลักให้กับชาวกสิกรรม เหตุผลดังกลูาวนี้ มันเป็ นการยากที่จะเชื่อมโยงชาว
กสิกรรมเข้ากับตลาด และถือได้วูาเป็ นปั ญหาทียูุงยากทูี่สุดสําาหรับโครงการปล่กสบู่ดําาเป็ นเศรษฐกิจ
ข้อจําากัดด้านอื่น ๆ ทีชาวกสิกรรมต้องเอาชนะให้ได้นันก็คือการเข้าถึงข้อม่ลขูาวสารด้าน
การตลาด อิงตามคําาให้สัมภาษณ์ของชาวกสิกรรมสูวนใหญูในชูวงระยะเวลาที่ LIRE ลงไปสําารวจข้อม่ล
ในพื้นที่จริง ก็พบวูาพวกเราได้รับข้อม่ลขูาวสารน้ อย เกี่ยวกับตลาดของสบู่ดําาโดยเฉพาะข้อม่ลขูาวสาร
ด้านราคา
และแนวโน้ มทางด้านการตลาด
ชาวกสิกรรมได้รับข้อม่ลขูาวสารทังหมดเกี่ยวกับสบู่ดําาจาก
บริษทที่ตอบสนองเมล็ดพันธ์ุ และจากชาวบ้านถิ่นอื่น ๆ การเข้าถึงข้อม่ลขูาวสารด้านการตลาดของชาว
กสิกรรมจะต้องได้รับการปรับปรุงโดยเร็วที่สุดโดยสถาบันของรัฐ เชูน ห้องการกสิกรรม – ทําาไม้เมือง
(ดังที่ได้ปฏิบัติกับพืชเศรษฐกิจชนิดอื่น ๆ มาแล้ว) และต้องสร้างสื่อ และอุปกรณ์การสูงเสริมที่เพิ่มขึ้น
อิงตามการสังเกตราคาของ LIRE
ให้กับประชาชนในระดับกลาง
โทรภาพเป็ นสื่อที่จะสามารถตอบสนองข้อม่ลขูาวสารด้านการตลาด
อีกอยูางหนึ่งข้อม่ลพื้นฐานด้านการตลาด ชาวกสิกรรมยังไมูได้เข้าถึง
ข้อม่ลพื้นฐานด้านการเงินที่จะชูวยให้พวกเราดําาเนินธุรกิจด้านการปล่กสบู่ดําาได้อยูางมีประสิทธิภาพ
ข้อยูงยากที่สุด และสุดท้ายในการสูงเสริมชาวกสิกรรมใน สปป.ลาว ก็คือ การขาดด้าน
การชูวยเหลือทางด้านวิชาการ และการจัดการที่ดีสําาหรับการปล่ก และการเก็บเกี่ยวสบู่ดําาในการเป็ นพืช
เศรษฐกิจยังคงเป็ นสิ่งหนึ่งที่ถือวูายังใหมูใน สปป.ลาว อิงตามการลงสําารวจจริงของ LIRE ในระยะผูาน
มาก็พบวูาชาวกสิกรรมยังมีทักษะและความร้ความสามารถที่ยงตํา่าในด้านการปล่กสบู่ดําา
การขาดการ
ชูวยเหลือด้านวิชาการพร้อมทังการขาดความร้่ด้านการจัดตังปฏิบัติที่ดี สิ่งหนึ่งที่ไมูแนูนอนในปั จจุบันซึ่ง
ทางสถาบัน หรือ องค์การจัดตังของรัฐจะต้องเป็ นผ้่ที่มีบทบาทที่สุดในการตอบสนองด้านข้อม่ลขูาวสาร
ให้กับประชาชน
สรุปรวมแล้ว ในภาพรวมของสถานการณ์ปัจจุบัน ชาวกสิกรรมขนาดเล็ดใน สปป.ลาว ยัง
จะต้องเป็ นผ้่ที่มีบทบาทสําาคัญที่จะตอบสนองด้านแรงงาน, ทีดิน และเงิน ซึ่งในการปล่กพืชเศรษฐกิจ
ใหมูนี้ โดยที่ไมูทันได้รับการชูวยเหลือด้านการตลาด ด้านวิชาการ
หรือ การชูวยเหลือด้านกฎหมาย
หรือ พ่ดให้เข้าใจงูาย ๆ ก็คือวูาชาวกสิกรรมไมูมีความยินดีที่จะลงทุนทังหมดในการปล่กสบูดําาเป็ นพืช
เศรษฐกิจ ถ้าหากวูาไมูมีการคํา้าประกันทางด้านปริมาณเมล็ดที่ต้องการ และการกําาหนดราคาที่แนูนอน
ยิงไปกวูานัน
พวกเขายังไมูต้องการที่จะเสียเงินลงทุนในโครงการดังกลูาว
ข้อม่ลขูาวสารด้านการตลาดที่เชื่อถือได
ถ้าหากวูาพวกเขาไมูได้รับ
ในทางทฤษฎีแล้ว มันเป็ นที่ยอมรับกันวูา
ชาวกสิกรรมผ้่ที่ม
รายได้น้อยไมูต้องการที่จะมีความเสี่ยงกับโครงการปล่กสบู่ดําา แตูในความเป็ นจริงแล้ว มันเป็ นที่รับร้่กัน
ดีวูาชาวกสิกรรมกําาลังตกอยู่ในภาวะเสี่ยงแทนที่จะอยู่ในสภาพที่จะได้รับโอกาส
เพื่อชูวยทําาให้ชาว
กสิกรรมขนาดเล็กประสบผลสําาเร็จ ประเด็นตูาง ๆ ที่กลูาวมานันต้องได้นําามาพิจารณาเพื่อหาทางแก้ไข
โอกาส
ผูานการทําาความเข้าใจกับข้อจําากัดตูอการรองรับ
กสิกรรมที่ปล่กสบู่ดําาขนาดน้ อยใน
สปป.ลาว
และความท้าทายเฉพาะที่มีตูอชาว
มันมีความเป็ นไปได้ที่จะกําาหนดทิศทางและโอกาสที่จะ
แก้ไขปั ญหาดังกลูาว ในเนื้อหาตูอไปนี้ พวกเราได้มีการนํา าโอกาสสําาหรับริเริ่มการจัดตังปฏิบัติ เงื่อนไข
ละเอียดสําาหรับการรับมติกับความท้าทายตูาง ๆ ทังนี้จะต้องได้รับการพัฒนาขึ้นภายหลังที่มีการพิจารณา
ค้นคว้าอยูางละเอียดถี่ถ้วนแล้ว
การนํา าใช้ทรัพยากรที่มีอย่่สําาหรับการปรับปรุงคุณภาพของแขนงการส่งเสริม
แขนงการสูงเสริมกสิกรรม ซึ่งเป็ นสูวนหนึ่งขององค์การจัดตังของรัฐบาลล้วนแล้วแตูเคย
ได้รับประสบการณ์อันลํา้าคูาผูานมาแล้ว
จากการสูงเสริมกสิกรรมในด้านอื่น ๆ เชูน การปล่กยางพารา,
ระบบการผลิตคาเฟอีน, การปล่กไม้แบบยังยืน และอื่น ๆ ถ้าหากวูาทรัพยากรเหลูานี้ สามารถถ่กนํา ามาใช
เพื่อชูวย และฝึ กพนักงานกสิกรรมเมือง และชาวกสิกรรมในหูวงโซูการตลาดของสบู่ดําาได้ ชาวกสิกรรม
ที่อยู่หูางไกลก็จะมีความเข็มแข็งและพัฒนาไปในด้านที่ยังยืนได
เพื่อบรรลุตามเปาหมายดังกลูาว
พนักงานสูงเสริมต้องสามารถเข้าถึงข้อม่ลขูาวสารด้านวิชาการ เชูน การจัดตังที่ดีที่สุด หรือ เครื่องมือท
ชูวยในการตัดสินใจ ในแตูละปี การรูวมมือกับภาคสูวนกสิกรรมจะชูวยให้การปฏิบัติงานได้ดข้ ึน และม
ผลประโยชน์มากขึ้นกวูาเดิม
การสร้างความเข้มแข็งให้กับบทบาทของชาวกสิกรรมโดยการตังสมาคมชาวกสิกรรมที่ปล่ก
สบ่่ดําา
อิงตามประสบการณ์ของทีมงานที่ลงไปศึกษาภาคสนาม โดยสูวนใหญูแล้วพบวูายังขาด
การติดตูอสื่อสารระหวูางชาวกสิกรรมกับผ้่ประกอบการสบู่ดําารายอื่น ๆ การลงทุนใสูการปล่กสบูดําาใน
ฐานะเป็ นพืชเศรษฐกิจของชาวกสิกรรมสามารถเป็ นทางเลือกหนึ่ง ในการสร้างความเข้มแข็งให้กับ
บทบาทของชาวกสิกรรมในการปล่กสบู่ดําา และการตลาด
การสร้างความสามารถโดยการสร้างสวนสาธิต
จุดประสงค์ของการสร้างสวนสาธิต
นอกจากจะเป็ นการรวมความร้่ทางวิชาการแล้ว ยัง
เพื่อการประเมินผลกระทบทางด้านสภาพแวดล้อม, เศรษฐกิจ และสังคม อีกด้วย เพื่อพัฒนาสวนสาธิต
ให้ประสบผลสําาเร็จนั ้น การสนับสนุนด้านการจัดตัง และการเงินมีความจําาเป็ นที่สุด ภายหลังที่ได้มีการ
ปฏิบัติในระยะแรก และมีผลได้รับ มันมีความจําาเป็ นที่จะประเมินวูาโครงการดังกลูาวจะสามารถยังยืน
อยู่ตูอได้ในสภาพความเป็ นจริงหรือไม
อีกอยูางหนึ่ง
เปาหมายของสวนสาธิตนันเพื่อสูงเสริมระบบการสร้างความสามารถโดย
การจ้าง และฝึ กอบรมชาวกสิกรรม และพนักงานสูงเสริมกสิกรรมเมือง การเพิ่มความสามารถในท้องถิ่น
เป็ นเปาหมายสําาคัญในการเปลี่ยนแปลงใหญูของโครงการปล่กสบู่ดําา
ให้ก้าวไปสู่ความสําาเร็จในภายภาค
หน้ า อีกด้านหนึ่ง ผลการศึกษาที่ได้รับจากโครงการสร้างสวนสาธิตปล่กสบู่ดําาก็เป็ นสิ่งประจักษ์ดีสําาหรับ
การรวมความร้่ และคิดจะทําาอื่น ๆ ในขันตูอไป และทังเป็ นการเพิ่มความพยายามในศึกษาค้นคว้า เพื่อ
การประเมินความสามารถของโครงการปล่กสบู่ดําา
กําาหนดช่องทางด้านตลาดก่อนการส่งเสริมการปล่กสบ่่ดําา
ถ้าหากวูาสบู่ดําาถ่กพิจารณาให้เป็ นพืชเศรษฐกิจ โครงสร้างพื้นฐานในระดับชันท้องถิ่น ก
สมควรที่จะต้องได้รับการเอาใจใสูเป็ นพิเศษ ม่ลคูาการรับสูงเมล็ดนันมีสูวนนํา ามารวมในม่ลคูาการลงทุน
ในตอนท้ายของการดําาเนินโครงการ
จะเป็ นเศรษฐกิจไมูได
เมื่อเป็ นแนวนันโครงการปล่กสบู่ดําาในพื้นที่ที่หางไกลออกไปอาจ
ชาวกสิกรรมได้พบวูาม่ลคูาการรับสูงเป็ นสิ่งกีดขวางตูอการเข้าสู่ตลาดเชูน
เดียวกันกับแตูละปี ที่ได้เกิดขึ้นกับพืชชนิดอื่น ๆ ม่ลคูาการลงทุนที่เพิ่มขึ้น ในตอนท้ายของโครงการจะ
ทําาให้ความสามารถในการผลิตลดตํา่าลง
รวมข้อม่ลที่ดีในการปล่กสบ่่ดําา
ควบคู่กับการขาดแคลนทางด้านการจัดตังปฏิถถบัติที่ดี ยังมีข้อแนะนํา าบางอยูางเกี่ยวกับ
วิธีการคัดเลือกสถานที่ที่ดีที่สุดสําาหรับปล่กสบู่ดําา ยิงไปกวูานัน ในปั จจุบันนี้ LIRE ยังกําาลังสร้างเครื่อง
มือเพื่อชูวยในการตัดสินใจ
กับชาวกสิกรรม
และยังเป็ นคู่มือที่จะชูวยตอบสนองความร้่ที่เกียวข้องกับการปล่กสบู่ดําาให
คุณภาพของเครื่องมือเหลูานี้จะได้รับการปรับปรุงให้ดีข้ ึน
บริษทตูาง ๆ ทีมีสูวนเกี่ยวข้องกับการปล่กสบูดําา
โดยสมทบกับความร้่ของ
ทีมงานในการศึกษาของพวกเราได้กําาหนดความเข้าใจตูอประเด็นดังกลูาวไว้ในภาคตูอไป
นี้พร้อมทังความมูงหวังที่จะสร้างความร้่ไว้สําาหรับการริเริ่มโครงการในอนาคต
สิ่งหนึ่งที่สําาคัญของจุด
ประสงค์การสร้างเอกสารฉบับนี้ก็เพื่อกระตุ้นให้มีการแลกเปลี่ยนความร้่กับผ้่ประกอบการที่มีสูวน
เกี่ยวข้อง
สรุป
การทําาสัญญาผ่กพันกับชาวกสิกรรมขนาดเล็ก
แนวความคิดที่วูาชาวกสิกรรมในประเทศที่กําาลังพัฒนา เชูน ประเทศลาว สามารถกลาย
เป็ นผ้่ผลิตพลังงาน เพื่อประกอบสูวนเข้าในการรับประกันด้านพลังงานของชาตินัน ต้องได้พิจารณาอยูาง
ระมัดระวัง สิ่งที่เป็ นข้อกีดกันของสบูดําาก็คือวูา พืชชนิดนี้ไมูใชูพืชทูี่มีถิ่นกําาเนิดในประเทศลาวเชูนเดียว
กับพืชชนิดอื่น ๆ ยิ่งไปกวูานัน ความร้่เกี่ยวกับสบู่ดําาก็ถือวูายังมีน้อย การสูงเสริมการปล่กพืชชนิดนี้ให
กับชาวกสิกรรม
ไมูมความยังยืน
โดยนํา าความร้่ที่มีอยู่ในแขนงการสูงเสริมที่มีอยู่น้อยจะสูงผลสะท้อนให้การปล่กสบู่ดําา
แตูจะเพิ่มความเสี่ยงทางด้านความไมูเอาใจใสูในการ
ดังนัน พืชชนิดนี้ยังถือวูายัง
ไมูใชูทางเลือกที่จะนํา ามาสูงเสริมให้กับประชาชนอยู่ในเขตชนบท และหูางไกลที่จะปล่กเป็ นพืชเศรษฐกิจ
อีกอยูางหนึ่ง
ควรมีการศึกษาค้นคว้าอยูางเอาจริงเอาจังกูอนมีการสูงเสริมให้ปล่กพืชชนิดดังกลูาวน
ความต้องการสําาหรับพืชพลังงานที่เพิ่มขึ้นใน สปป.ลาว สามารถคาดหวังได้เนื่องจากประเทศลาวนํา าเข้า
นํา้ ามันเชื้อเพลิงจากตูางประเทศ ซึ่งมีแนวโน้ มวูามันจะเพิมขึ้นเรื่อย ๆ โดยที่ไมูทันมีการสําารวจหาสิ่ง
ที่มาทดแทน เชูน นํา้ ามันชีวภาพ หรือ การเริ่มต้นประหยัดพลังงาน
ถึงอยูางไรก็ตาม
แทนที่จะสร้างพันธะให้กับชาวกสิกรรมอยู่ในชนบทกลูุมลูางที่สุดของ
หูวงโซูทรัพยากรสูวนรวม ควรจะได้รับการนํา าใช้อยูางเหมาะสม เพื่อหักล้างความผิดหวังที่อาจจะเกิดขึ้น
กับชาวกสิกรรมขนาดเล็กในอนาคต ยิงไปกวูานัน บริษทที่พยายามนํา าใช้สัญญาเพื่อการดําาเนินธุรกิจต้อง
พิจารณาเงื่อนไขของแตูละเมือง ๆ แตูละบ้าน และแตูละครอบครัว
การมีส่วนพัวพันของบริษัทที่เกี่ยวข้องกับสบ่่ดําา
บริษทที่มีสูวนพัวพันกับการปล่กสบูดําา
ที่มีทรัพยากรด้านการเงินทีเพียงพอ
ต้อง
ลงทุนใสูกับการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ และการฝึ กอบรมพนักงานวิชาการ ยิ่งไปกวูานัน การสร้างสวน
สาธิตทดลองนันมีความจําาเป็ นที่สุดที่จะต้องปฏิบัติ แทนที่จะลงทุนใสูการสร้างสวนปล่กขนาดกลาง, การ
สร้างสวนสาธิตทดลองในขนาดเล็ก จะสามารถตอบสนองประสบการณ์ที่ล้ําาคูาในด้านปริมาณของผลผลิต
ม่ลคูาการด่แลรักษา การเก็บเกี่ยว และกิจกรรมอื่น ๆ
แขนงการเอกชนควรจะเพิ่มความพยายามสร้างเครือขูาย
และความร้่ที่ได้รับการ
แลกเปลี่ยนกับองค์การจัดตังและบริษทอื่น ๆ ถึงแม้วูาองค์การจัดตังผ้่ที่ไมูมีสูวนเกี่ยวข้องโดยตรง กับ
อุตสาหกรรมการผลิตนํา้ ามันชีวภาพ เชูน WWF หรือ SNV ก็สามารถประกอบสูวนเข้าได้เพื่อชูวย
กระตุ้นการผลิตแบบยังยืน และด้านอื่น ๆ
เปาหมายของการปล่กสบู่ดําาในฐานะเป็ นพืชที่ใช้เชิงในการผลิตนํา้ ามันชีวภาพอยู่ใน
สปป.ลทว ต้องได้ถ่กนํา ามาพิจารณาขึ้นใหมู ความพยายามที่จะระบุพืชที่ให้น้ํา ามันต้องได้เริ่มต้นขึ้นแทนท
จะทิ้งไปเสียโดยไมูสนใจ นอกจากการคัดเลือกพืชดังกลูาวแล้ว ร่ปแบบของการดําาเนินธุรกิจที่เหมาะสม
และการคัดเลือกพื้นที่การผลิตที่ต้องถ่กนํา ามาพัฒนาให้ดข้ ึน ยิ่งไปกวูานัน นโยบายที่เหมาะสมกับนํา้ ามัน
ชีวภาพยังไมูได้ถ่กกําาหนดขึ้นอยูางจะแจ้ง และหวังอยูางยิงวูารัฐบาลลาวจะนํา าเสนอทิศทางใหมูในเร็ว ๆ
น
การชูวยเหลือด้านสบู่ดําาที่ได้รับจากขูาวสารที่มีการโฆษณาจากกลูุมผ้่ผลิตนํา้ ามัน
และผ้่ผลิตจะไมูยืนยงคงตัวอยู่ได้ตลอดกาล ในปั จจุบันนี้ สบู่ดําาซึ่งถ่กเรียกกันวูาไม้พูุมเตี้ยมหัศจรรย์ยัง
อยู่ในชูวงภาวะวิกฤต
และต้องการการสนั บสนุนโดยดูวนเพื่อปองกันไมูให้สบู่ดําาส่ญหายไปจากประเทศ
ลาว การศึกษาค้นคว้างในด้านตูาง ๆ เกี่ยวกับสบู่ดําาจะต้องใช้เวลาหลายปี กูอนที่จะมีการคาดหวังตูอผลท
จะได้รับที่เหมาะสม
ศ่นย์ค้นคว้าทดลองด้านพลังงานทดแทนลาว (LIRE)
ศ่นย์ค้นคว้าทดลองด้านพลังงานทดแทนลาว (LIRE) ได้ถ่กสร้างขึ้นในเดือนตุลาคม
ปี 2006 โดยบรรดาบริษท องค์การจัดตัง และแขนงการตูาง ๆ ที่มีวิสัยทัศน์ในการสร้างต้นแบบสําาหรับ
การศึกษาค้นคว้าด้านพลังงานทดแทนใน
สปป.ลาว
LIRE
นันองค์การจัดตังของรัฐที่ไมูหวังผลกําาไร
(NPA) มีหน้ าที่ดําาเนินการค้นคว้าทดลองด้านพลังงานทดแทน ภายใต้การชี้นําาของสมาคมวิทยาศาสตร
และวิศวกรรม (LUSEA) ซึ่งถ่กตังขึ้นโดยสภาวิทยาศาสตร์แหูงชาติ (NSC) ในปี 2001
องค์การจัดตังที่มีสูวนพัวพัน ก็คือ บริษท ลัมละบิบ จําากัด (Sunlabob Renewable
Energy Ltd) ซึ่งเป็ นบริษทที่ประสบผลสําาเร็จในด้านการตอบสนองกระแสไฟฟ้ าแสงตะวันให้กับชนบทท
อยู่หูางไกลออกไป องค์การจัดตังอื่น ๆ ทีเป็ นคู่ภาคีได้แกู คณะวิศวกรรมศาสตร์ ประจําา มหาวิทยาลัย
แหูงชาติ, กลูุมชาวบ้าน, สมาคมลาวปลอดสารพิษ (LAOPP), จีโอ ซิสเต็ม อินเตอร์เนชันแนล จําากัด
(GEO – System International Ltd), สถาบันค้นคว้าเทคโนโลยี (TRI) และสมาคมพัฒนาแขนงการ
พลังงานทดแทนลาว (RESDA Lao) ศ่นย์ของพวกเราให้การบริการข้อม่ลขูาวสาร และการศึกษาค้นคว้า
ด้านเศรษฐกิจ – สังคม, เทคโนโลยี และการเกษตร LIRE พยายามประกอบสูวนเชิงในการพัฒนา
ประเทศโดยการค้นหาความสามารถทางด้านการค้าเพื่อสร้างทางเลือกใหมูในระยะยาวเพื่อการจัดตัง
ปฏิบัติที่ดีข้ ึน
LIRE ให้การยอมรับวูา มันมีความจําาเป็ นและสําาคัญอยูางยิ่งที่จะต้องสร้างให้มีความ
ร้่ความสามารถด้านเทคโนโลยีด้านพลังงานทดแทนในระดับท้องถิ่นเชิงในการจัดตังปฏิบัติ
และด่แล
รักษาระบบตูาง ๆ เพื่อการแก้ไขปั ญหาในระยะยาวใน สปป.ลาว ศ่นย์ของพวกเราได้พัฒนาทรัพยากร
และตอบสนองด้านการฝึ กอบรม และทังสนั บสนุนการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีด้านพลังงานที่เป็ นทางเลือก
ใหมูไปสู่การนํา าไปใช้ระดับชุมชนภายใต้ร่ปการการศึกษาความร้่รูวมกัน
การศึกษาค้นคว้าสูวนใหญูที่จัดตังปฏิบัติโดย LIRE ในระยะที่ผานมาจนถึงปั จจุบัน
นันได้ถ่กดําาเนินการโดยนักศึกษาค้นคว้าที่เป็ นคนลาว ภายใต้การให้การสนับสนุนจาก
และนักค้นคว้า
จากตูางประเทศ นอกจากระบบการถูายทอดความร้่และประสบการณ์ไปสู่พนักงานที่ทําาประจําาอยู่ในศ่นย
ของพวกเราแล้ว โครงการตูาง ๆ ยังได้รับผลประโยชน์จากการศึกษาอยูางลึกซึ้งเข้าไปในเงื่อนไขเฉพาะ
ของประเทศลาว ซึ่งได้เอิ้ ืออําานวยให้กับการศึกษาค้นคว้าอยู่ในภาคสนาม
การแสดงความร้่ชุมชน
รูางนโยบายฉบับนี้จะเกิดขึ้นไมูได
ถ้าหากไมูได้รับการสนับสนุนจากโครงการสูง
เสริมกสิกรรม (LEAP) โครงการดังกลูาวได้รับทุนสนั บสนุนจากองค์การเพื่อการพัฒนา และรูวมมือของ
ประเทศสวิสเซอร์แลนด์ (SDC) ภายใต้การจัดตังปฏิบัติของกองสูงเสริมกสิกรรม และปู าไม้ (NAFES)
และการชูวยเหลือทางด้านวิชาการจากองค์การ
ประเทศสวิสเซอร์แลนด
Helvetas
ซึ่งเป็ นองค์การหนึ่งที่ไมูสังกัดรัฐบาลของ
Follow Us!